گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
نازى محهمهد شهريف چێى
هەر ژ دەستپێکا دامەزراندنا دەولەتا عیراقێ ل ساڵا 1921ێ، ژ ئالێ بریتانیا ڤە، عیراق مینا زاڕۆکەکێ نە سروشتی و پەککەفتی ژ دایک بوو، هەتا نوكه ژی یا قوربانیبا ڤێ ژ دایکبوونا نە سروشتی ددەت؛ چونکی ئاڤاکرنا دەولەتا عیراقێ ژ ئهنجامێ بەرژهوەندخوازييا بریتانیا بوویە و ب هيچ شێوهيهكى هزر ل بەرژهوەندییا ڤى مللهتى نەکریيە و پێکهاتهيێن وێ ژ ئاليیێ نەتەوهیی، كو (عەرهب، کورد، تورکمان و ئەرمەنی) وهك ئايين ژى فرەئاینییە، مینا (موسلمان، مەسیحی، ئێزدی، شیعە، سونە، کاکەیی، یەهودی و… هتد) بەرچاڤ نەوەرگرتینە.
ب بهرچاڤ نهوهرگرتنا ماف و بەرژهوەندى یێن ڤان پێكهاتهيێن ل سهرى ئاماژە پێ كرى ژ لايێ دەولەتا بریتانیا ڤە، بۆ مە دیار دبیت وان ب تنێ بەرژەوەندییا خۆ بەرچاڤ وەرگرتیيە د دامەزراندنا دەولەتا عیراقێ دا و ئەڤە ژی کارەکێ سروشتیيە بۆ هێزەکا داگیرکەر.
هەرچەنده يا خویایە، سیاسەتا داگیرکاری و ئمپریالیزمێ، تاڵانکرنا مللەت و وهڵاتانە ژ هەمی رویەکی ڤە و بهێزکرنا وهڵاتێ داگيركهره ل سەر حسابا وهڵاتێ داگیرکری، لەورا بریتانییا ژی هەر ژ چەرخێ نۆزدێ و هەتا ناڤەراستا چەرخێ بیستێ هێزا هەری مەزن بوویە ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی، ئەم دشێين بێژین یاریکەر و بڕیاردەرا سەرەکی ژی بوویە د بۆیەر و رویدانێن نێڤدەولەتی دا، دامەزراندنا عیراقێ ل ساڵا ١٩٢١ێ گەواهیدەرا ڤان راستى يێن ئاماژه پێكرى يه و باڵادەستییا بریتانیا خۆیا دکەت. ئەڤ عیراقا ئەم نوكه دبینین، د چەند قووناغێن سیستەمێن سیاسی را دەرباز بوویە هەتا گەشتییە ئەڤرۆ.
قووناغا ئێکێ ژ دامەزراندنا عیراقێ، سیستەمێ وێ مهلکی بوویە و هەتا ساڵا ١٩٥٨ێ، کو بوویە کۆماری. د ڤان سيهـ و حهفت ساڵان دا، چەندین گوهۆڕین و کودهتایێن سەربازی دروست بووينه، هەتا د ئەنجام دا ساڵا ١٩٥٨ێ، عهبدولکهریم قاسم دەستهەڵات وەرگرتی. وەکی دیار د سیستەمێ مهلکی يێ ڕەها ژی دا دەستهەڵات یا د دەست مهلکی دا و بنەمایێن مافێ مرۆڤی و دیموکراسیێ دلاوازن. لەورا عیراقا سەردەمێ مهلکی ب هيچ شێوهيهكى هزر ل مافێن مللەتێ کورد وەکی نەتەوهيهكا سەرەکی د عیراقێ دا نەکریيە و هەر ئەڤە ژی بوو ئەگەرێ نەرازی بوونا کوردا و پەیدابوونا شۆڕهشێن کوردی.
قووناغا دویێ یا حوکمڕانییێ ل عیراقێ، قووناغا سیستەمێ کۆماری یە، کو ل ساڵا ١٩٥٨ێ ژ هاتنا عهبدولکهریم قاسم دەستپێدکەت هەتا ساڵا ٢٠٠٣ێ و ژ ناڤبرنا سەدام و دەستهەڵاتا وی.
د ڤێ قووناغێ دا، مەزنترین زۆڵم و ستهم ل گەلێ کورد هاتیيەکرن و ب هەمی رەنگەکی کار هاتييهکرن بۆ نەهێلانا دەنگێن نەرازییێن کوردان و هەتا نەهێلانا نڤشێ کوردان ژی، ڤی سیستەمی ژی نهشييا ئاشتی و ئێمناهى و پێشکەفتنێ دروست بکەت و شیعی مەزهەب ژی کەفتنە بن زۆڵم و ستەمێ.
قووناغا سێیێ یا حوکمڕانيێ ل عیراقێ، قووناغا سیستەمێ فیدرالی بوویە، پشتی ساڵا ٢٠٠٣ێ دەستپێکرییە و هەتا نوكه ژی بەردەوامە. د ڤى ماوهى ژی دا، زۆر زۆڵم و ستەما ل مللەتێ کورد دهێتهکرن ژ لایێ مەزهەبێ شیعی ڤە، كو باڵادەست و خودان دەستهەڵاتن و کەرب و کین و توند و تیژییا ئایينی و نەتەوەی بەرچاڤتر لێهاتييه.
ئەگەر ئەم بهرێ خۆ بدهينه ڤان هەر سێ قووناغێن حوکمڕانیێ ل عیراقێ، سێ سیستەمێن زۆر ژ ئێك د جودانه، بهلێ چ جوداهی و پێشکەفتن د ئەقل و شێواز و دەستهەڵاتدارێن عیراقێ دا د برێڤەبرنا وەڵاتی دا ناهێته ديتن، ئەقلەکێ دەمارگیر و دکتاتۆر؛ حاکم بوویە و ب هيچ شێوهيهكى هزر ل ئاڤاکرن و پێشڤەبرن و ئارامییا وهڵاتی نەکرییە، بەلکو هەر دەستهەڵاتەکا هات بیت ل سەر بنەمایێن خۆ یێن ئایدیۆلۆژی و نەتەوهی و ئايینی کارکرییە و هەمی پێکهاتێن دیتر یێن، کو ل عیراقێ دژین پشتگوهـ هاڤێتينه.
دیموکراسييهت کەلتۆر و شارستانیيەتە، هەتا جڤاکەکێ مەدەنی پەیدا نەبیت، هیچ وهڵاتەک نهشێت دیموکراسییێ جێبەجێ بکەت، گرنگ نينه سيستهمێ سياسى چ بيت. بۆ نموونه نوكه ل سەر ئاستێ جیهانێ، سێ سیستەمێن سیاسی یێن سەرەکی بۆ حوکمڕانیێ هەنه، کو سیستەمێ سەرۆکایەتی ل پلا ئێکێ دهێت، (٧٣) وهڵات ب سیستەمێ سەرۆکایەتی دهێنە بڕێڤەبرن، ئەمریکا ژ بهێزترین وهڵاتانە سیستەمێ سەرۆکایەتیێ پەیرەو دکەت، بنەمایێن دیموکراسی و ژ ئێك جوداکرنا هەر سێ دەستهەڵاتێن دادوەری و ياسادانان و جێبەجێکرنێ د جێگیرن و سەرۆك کۆمار باڵادەستە د ڤی سیستەمى دا، ئەمریکا نموونەکا هەری سەرکەفتیيە، دیموکراسی و يهكسانى و هەڤدو قەبوولکرن ل وى وهڵاتى یا دابینکرییە.
هەروەسا (٦٢) وەڵات ژی ل سەر سیستەمێ پەرلەمانی دهێنە برێڤە برن، د ڤی سیستەمی ژی دا، سەرۆک وەزیران باڵادەستە و بریتانیا ژى ل سەر ڤی سیستەمی برێڤە دچيت، ئەم دبینین نموونەیهکا هەری سەرکەفتییە، هەرچەندە سیستەمێ وى وهڵاتى وهكى يێ عيراقێ يێ پەڕلەمانییە، بهلێ دیموکراسی و ئازادی و ئارامییا سیاسی و ئەمنی و هەڤدو قەبوولکرن يا ههى و یاسا بێ جوداهی كارێ خۆ دکەت.
هەروهسا (٢٧) وهڵات ژی ل سەر سیستەمێ فیدرالی دهێنە برێڤەبرن و عیراقا پشتی ٢٠٠٣ێ ئێك ژ وان وهڵاتانه و نموونهیێن سیستەمێ فیدرالی ژی ئەمریکا و ئەڵمانيا و بریتانیا و سویسرا، کو وهڵاتێن هەری سەرکەفتی و پێشکەفتینە.
پێدڤييه ئاماژە ب وێ چهندێ بهێته كرن چ ئاریشە د ڤان سیستەمێن سیاسی بۆ ئیدارەکرن و حوکمڕانییا وهلاتان دا نینن، بەلکو ئاریشە یا د ئەقل و کەلتۆر و هزر و بیرێن وان کەسێن سیاسی و دەستهەڵاتدار و مللەتا دا هەین يێن وهڵاتی برێڤە دبەن؛ چونکی چ سیستەم د خراب نینن، ئەگەر ئهو مرۆڤێن وی سیستەمی پەیرەو دکەن د راست و دروست و ساخلەم بن و جڤاکەکێ مەدەنی هەبیت.
لەورا یافەرە ئەم بزانین دیموکراسی ب تنێ دروشمەکێ بریقەدار نینە، هەر وهڵاتەکێ گۆت ئەم دیموکراسینە، د شەڤەک و ڕۆژەکێ دا دێ مینا وهڵاتێن ئهورۆپی لێهێین و بنەمایێن دیموکراسییێ لێ هێنە بجهـئينان. دێ ژ وهڵاتەکێ پاشکەفتی و دکتاتۆر و دهمارگیر بیتە وهڵاتەکێ پێشکەفتی و بنەمایێن دیموکراسییێ جێبەجێ بکەن و هەڤدو قەبوول کەن و یاسا سەروەر لێ بیت .
ئەگەر ئەم بهرێ خۆ بدهينه دیرۆکا دامەزراندنا عیراقێ، هەتا نوكه ژی ئەو بنەمایێن، کو دیموکراسییێ پەیدا دکەن لێ نینن، ئازادییا رادەربڕینێ، ڕۆژنامەڤانيیا ئازاد، مافێ مرۆڤی، ئابۆرەکێ ئازاد، هەڤدو قەبوولکرن نينن، ئەڤە بنەمایێن وهڵاتەکێ پێشکەفتی و سەرکەفتی و دیموکراسی نه. بەلکو جڤاكێ ئيراقێ يێ پاشكهفتى و ڤهما يه.
(ملیتون فریدمن) د پەرتووکا خۆ دا يا ب ناڤێ (سەرمایەداری و ئازادی) دا دبێژیت: «جوداکرنا دەستههڵاتا سیاسی ژ يا ئابۆری دەستپێکا پێشکەفتنا هەر وەڵاتەکییە». هەروهسا دبێژیت: «هەتا هێزا سیاسی ژ هێزا ئابۆری جودا نەبیت، ئازادی ژ دایک نابیت».
مامۆستایێ زانکۆیێ (مهحموود سهریعولقهلهم) ل تەهرانا پایتەختێ ئیرانێ د سمینارەکا خۆ دا ل ساڵا ٢٠١٣ێ گۆت: «ئاکنجییێن ئەمریکا ٣١٧ ملیۆن کەسن، ١٦٦ ملیۆن مۆچەخۆرن، ژ وان ١٦٥ ملیۆن د کەرتێ تایبەتدا کار دکەن، ئانکو ئازادی و سەربخۆیا ئابۆری دێ ئازادی یێ پەیدا کەت».
بەری دیموکراسی ژ دایک ببیت د وەڵاتەکی دا، پێدڤيیه جڤاکەکێ مەدەنی و بنەمایێن دیموکراسییێ لێ هەبن، دەولەتێن ئهورۆپا بەری ببنە وهڵاتەکێ دیموکراسی، چەندين ساڵان بهرى هنگى ببوونه جڤاكهكێ مهدهنى، ئازادییا هزر و بیرا و رادەربڕینێ، راگەهاندن و ڕۆژنامەڤانییا ئازاد، زانکۆ، مافێن مرۆڤی و هەڤدو قەبوولکرن هەبوو، بهلێ د گهل ڤێ چهندێ دا ژى، هێشتا نهبوويه سەد ساڵ دیموکراسی یا راستەقینە ل ئهورۆپا پەیدا بوویی؛ چونكى ل پڕانیيا دەولەتێن ڕۆژئاڤایی هەتا چەرخێ بیستێ، ئافرەتێ مافێ دەنگدانێ د هەلبژارتنێن وهڵاتێ خۆ دا نهبوويه.
سیستەمێ فیدرالی ژى مینا سیستەمێ مەلکی و کۆماری ل عیراقێ نهشييا ئاشتی و ئێمناهى و ئاسایشا جڤاکی و دیموکراسییێ و سەقامگیرییا سیاسی پەیدا بکەت، نهشييا وهڵاتی ژ هەمی روییەکى ڤە؛ بەر ب ئاڤهدانى و پێشڤهچوونێ ڤه ببهت؛ چونکی پێدڤييه ل دهستپێكێ ل عیراقێ؛ جڤاکەکێ مەدەنی پەیدا ببیت. ئەڤە هەمی وێ پەیامێ ددەنە دەستهەڵاتدارێن هەرێمێ، کو سيستهمێ فیدرالی ژی يێ سهركهفتى نهبوويه و چ زوى يان درهنگ دێ ژ ناڤ چيت. لهوڕا پێدڤييه مانا مە ل گەل عیراقێ یا تاکتیکی و بەروەخت بیت و ب تنێ ئەم هزر د هندێ دا بکەین، کا دێ چەوا د ڤێ قووناغێ دا، مفای ژ عیراقێ وەرگرین، د بیاڤێ ناڤخۆی و هەرێمی و نێڤدەولەتی دا. یا فەرە ئەم ڤی سیستەمێ فیدرالی و عیراقى بکەینە پرەک بۆ بهێزکرنا هەرێما کوردستانێ د هەمی بیاڤەکی دا، ب تايبەت ژ لايێ ئابۆری و سیاسی و دبلۆماسی و پەیوەندییێن نێڤدەولەتی ڤه، د ئەنجام دا گەهشتنا مه ب ئارمانجێن خۆ یێن نەتەوهیی.
هەرێما کوردستانێ و ستوینێن خۆراگری و پێشڤەچوونێ:
يا گرنگه دهستهەڵاتدارێن مە، خواندنەکا كهتوارى و راست و دروست بۆ سەرەدەريیا ل گەل عیراقێ و دەولەتێن هەرێمی و جیهانێ ب گشتی ههبیت، بزانین سیاسەتا جیهانی بەر ب كيڤه دچيت و هەڤالبەند و ستوین و هێزێن کاریگەری ل سەر سیاسەت و پەیوەندییێن نێڤدەولەتی هەی بزانن. هزرکرنا مە بۆ دەستهەڵات، سیاسەت، پەیوەندییێن نێڤدەولەتی و ب تایبەتی د بیاڤێ ئابۆری دا، هزرکرنەکا سەردەمیانە و زانستی و جیهانی بیت و هەتا ئەم جیهانی هزر نەکەین، ئەم پێش ناکەڤین و نهشێين ژ ڤان ئاريشهيێن ناڤخۆیی يێن بەروکا مە گرتی قورتال ببین.
پڕانییا ڤان ئاریشهيێن ئەم وەک هەرێما کوردستانێ نوكه تێدا دژین، دزڤڕن بۆ وێ چهندێ کو هێشتا ئەقلێ دەولەتدارییێ ل جەم مە یێ کلاسیکی و کەڤنە، ئەم ب هەمان ئەقلێ عەشائیری و گوندايهتییێ یێ سەرەدەرییێ ل گەل پێشڤەچوونێ، سیاسەتێ، یاسایێ، زانست و… هتد دکەین و وهڵاتی بڕێڤە دبەین، هەتا هزرکرنا مە نەبیتە هزرکرنەکا سەردەمیانە و جیهانی، ئەم ناکەڤینە سەر رێکا دروست یا پێشکەفتنێ و دەستهەڵاتدارییێ.
ئەگەر ئەم ب کورتی بهرێ خۆ بدهينه دیرۆکا دەولەتان و ژیانا سیاسی و پەیوهندییێن نێڤدەولەتی ل جیهانێ و ب تایبەت پشتی پەیمانا ڤیستەڤالیا ل ساڵا ١٦٤٨ێ، کو دەولەتا نەتەوهیی پەیدا بوویی و دەستهەڵاتا کەنیسێ بەر ب لاوازییێ و نەمانێ چوویی و هەتا دگەهیتە شۆڕەشا ئەمریکا و فرەنسا و شەڕێ جیهانی یێ ئێکێ و دویێ و پەیدابوونا شەڕێ سار و سیستەمێ دو جەمسەریيێ، کو جەمسەرێ لیبرالی ب سەرکێشییا ئەمریکا و جەمسەرێ ئيشتراکی ب سەرکێشییا ئێکەتییا سۆڤيهتييا بەرێ و کەفتنا جەمسەرێ ئيشتیراکی و هەتا ئەڤرۆ ژی سەرەدەرییا ل گەل دەولەتێن دیتر ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندییا نە. دەولەتێن سەرکەفتی ژی د ڤی بیاڤی دا ئەو دەولەتن یێن کو بیر ل بەرژهوەندییێن هەڤپشک دکەن.
پشتی نەمانا شەڕێ سار و سیستەمێ دو جەمسەری، بۆ جارا ئێکێ د دیرۆکێ دا، سیستەمێ ئێک جەمسەری ل جیهانێ پەیدا بوو، کو ب سەرکێشییا ئەمریکا و ل سەر بنەمایێن هزرا لیبرالی دیموکراسی.
(میر شایمر) نڤیسەر و زانايهكێ رياليزمى يێ ئهمريكى يه دبێژیت:» پشتی نەمانا سیستەمێ دو جەمسەری و کەفتنا جەمسەرێ ئشتراکی و پەیدابوون و زاڵبوونا سیستەمێ ئیک جەمسەری، کو لیبرال دیموکراسی بوویە ب سەر کێشیا ئەمریکا، ئەمریکا سێ ئارمانجێن سەرەکی هەبوون ئهو ژى ئهڤهنه:
1- کارکرن ژبۆ هندێ سیستەمێ هەمی دەولەتا بکەتە لیبرال دیموکراسی و جیهانەکا نوى ل دویڤ بەرژەوەندییا خۆ ئاڤا بکەت.
٢- هەمی دەولەتا بەر ب ئابۆرێ ئازاد ببەت.
٣- هەمی دەولەتا نەچار بکەت بەر ب سیستەمێ لیبرال دیموکراسی ڤە بهێن و پابەندی ڤی سیستەمی بکەن».
ب بۆچوونا نڤیسەری سیستەمێ لیبرال دیموکراسی شكهستن ئینا و نهشييا مفای ژ ڤێ دەلیڤا ئێک جەمسەری وەربگریت و جیهانێ بەر ب سیستەمێ لیبرال دیموکراسی ببەت.
ههروهسا دبێژیت: «ئێکەم پێنگاڤا وان بۆ ڤێ مەرەمێ و پرۆژێ لیبرال و دیموکراسی کرنا جیهانێ، عیراق و ئەفغانستان بوون، کو شکەستن ئینا و نەشيیان ڤان دو دەولەتان بکەنە لیبرال دیموکراسی. ئەگەر ئەمریکا سەرکەفتن ل عیراقێ ئینابا، پشتی عیراقێ دورا ئیران و سوریایێ بوو».
لهوما يا پێدڤييه مه ئاگههـ ژ سیستەمێ جیهانی و سیاسەتا جیهانی و دەولەتێن مەزن هەبیت، ل بن رۆناهییا وان پێزانینان پێنگاڤان ب هاڤێژين، دا پێنگاڤێن مە هەڤدژ نەبن ل گەل بهرژەوهندیێن سیستەمێ باڵا دەست و دەولەتێن مەزن و خودان بهرژەوهندی ل دەڤەرێ و هەرێمێ. ل بن رۆناهییا هزروبیرێن ڤی زانایێ مەزنێ ئەمریکی، کو ئەڤرۆ وەک بیرمەندەکێ جیهانی دهێتە نیاسین و گۆتنا وى سەبارەت شکەستنا پرۆژهیێ ئەمریکی بۆ دیموکراسی کرنا عیراقێ ئاماژەکێ رۆهن و ئاشکەرایە، کو ئەڤ سیستەمێ فیدرالی ژی ل عیراقێ يێ سهركهفتى نابيت و ئەمریکا وەک باڵادەست و ئێکەم هێزا بێ هەڤڕک نەمایە، بەلکو هێزێن دیتر ژی یێن پەیدا بووین، مینا چین و روسیا، بهلێ تایبەت چین زۆر ب هێز یا بەر ب پێشڤە دچیت، رەنگە ئاسیا زێدەتر ببیتە جهێ گرنگی پێدانێ بۆ چینێ، ئەو ژی ژبەر ئەگەرێن جوگرافی، سیاسی، ئابۆری و دروستكرنا بەلانسەکا هێزێ بەرامبەری ئەمریکا.
ئەڤرۆ جیهان یا بەر ب قۆلپێن ئابۆری و سیاسی دچیت و پەیوەندییێن ئابۆری رۆلەکێ گرنگ دبنیت د دروستكرن و خورتکرنا پەیوەندیيان د هەمی بیاڤان دا، وەکی سیاسی، لەشکری و … هتد د ناڤبەرا دەولەتان دا، نە دویرە چین زێدەتر ببیتە خودان هێز و هەیمەنە تایبەت ل ئاسیا و ڕۆژهەلاتا ناڤین.
چونکی د جەوهەر و ناڤەرۆکا خۆ دا پرۆژهيێ لیبرال دیموکراسی کرنا دەڤەرێ تووشى شکەستنێ بوویە و مە دیت نهشييا چ وهڵاتەکی بەر ب دیموکراسییێ ببەت و چەندین وهڵاتێن مینا عیراق و لیبیا و سوریا و یەمەن گوهۆڕين بۆ بهرهڵایى و دكتاتۆریيێ؛ چونکی ئەمریکا باوەری ب دیموکراسییا ناڤخۆیا وهڵاتان نینە، بەلکو ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندییان سەرەدەریێ ل گەل هەر وەڵاتەکی دکەت. ئەگەر ئەم بهرێ خۆ بدهينه وهڵاتێن ڕۆژئاڤایی دێ بینین دیموکراسی و بنەمایێن دیموکراسییێ زۆر د بنەجهـ و موکومن و خهلکێ وهڵاتێن ڕۆژئاڤای زۆر د ئاسۆدەنە ل بن سیبەرا سیستەمێن دیموکراسی، بهلێ ئەڤ دیموکراسییا ئەم ل وهڵاتێن وان دبینین، ب تایبەت ل ئهورۆپا، ئەوان باوەری ب وێ دیموکراسییێ نینە بۆ هەمی وهڵاتێن جیهانێ. نموونە ژی بۆ ڤێ ئێکێ مللەتێ کورد ئەڤە سەرێ چەندین ساڵانە، زێدەتری ئێک چەرخە دژی داگیرکەرێن عیراقێ خەبات و بەرخۆدانێ دکەن ژ بۆ دەستڤەئینانا مافێن خۆ یێن نەتەوەیی، بهلێ بەردەوام ڕۆژئاڤا ب سەرکێشییا بریتانیا و ئەمریکا دژی مافێن گەلێ کورد راوهستیيایە و نە بەس دژی مە بۆینە، بهلکو ب هەمی رێکێن لهشکری، مالی، سیاسی و هەواڵگێری پشتەڤانییا ڕژێمێن دکتاتورێن ئێک ل دويڤ ئێکن؛ عیراقێ کرینە بەرامبەری مللەتەکێ ئازادیخواز. د بنهكۆك دا ئهگهر ڕۆژئاڤاييان باوەری ب دیموکراسی هەبا، پێدڤی بوو پشتگیرییا مللەتێ کورد کربان دهمێ داخوازا مافێن خۆ دکەت. بهلێ ڕۆژئاڤا دیموکراسییێ ل دەرڤەی وهڵاتێن خۆ وەک ئاڵاڤ و چەکەکێ سەردەمیانە و چەند سەر بکاردئینیت ژ بۆ بەرژەوەندییێن خۆ، ریفراندۆما کوردستانێ نموونەکێ زيندییە .
لەوڕا دڤێت خواندنەکا دروست بۆ سیاسەتا جیهانی و سیاسەتا هەر دەولەتەکێ و بەرژهوهندیيێن وان بهێتە کرن و ئەم مفاى ژ دیرۆک و سەربۆڕێن وهڵاتان وەربگرين.
دەولەتداری و سیاسەت ب شانسی و ب عاتیفە ناهێتە کرن، دڤێت وهڵات و نەتەوە ل نك مە ژ هەر تشتەکی گرنگتر بن. پێدڤييه کورد سیاسەتا خۆ بەرامبەری عیراقێ بگوهۆڕن، بزاڤێ بکەن ب رێکا ياسايێ و دەستووری مافێن هەرێمێ ب دهست ڤە بینن، ژ قووناغا بەرەڤانیکرنێ دەربازی هێرشکرنێ ببن و خۆ ل دلۆڤانییا دادگەها فیدرالی و حەشدا شەعبی نەگرن، ب دەهان بەندێن دەستووری، کو مافێن هەرێمێ نە؛ نەهاتینە جێبەجێکرن، ديارترين ژى مادێ 140ێ یه. پێدڤيیه ب ڕێکا دهستووری ڤان مافان وەربگرین و وەک کارتێن فشارێ دژی مەرکەزی بکار بینين و سیاسەتا هێرشبرنێ دەست پێ بکەین. بۆ ڤێ مەرەمێ ژی دڤێت ئەم ناڤمالییا خۆ بهێز بکەین، بۆ بهێز كرنا هەرێمێ، پێدڤييه ئهم كوردستانێ بهر ب قووناغا دامهزراوان و دەزگەهی ببەین و کوردستانەکا بهێز ئاڤا بکەین، ل سەر بنەمایێن دهستووری و یاسایی و جوداکرنا هەر سێ دەستهەڵاتێن (ياسادانان، جێهجێكرنێ و دادوهريیێ) و رێزگرتنا ل یاسايێ و هەڤوهڵاتی و بۆچوونا وى ببیتە جهێ گرنگییێ بۆ دەستهەڵاتێ و جڤاک ژ حکومەتێ مەزنتر لێ بهێت.
ژێدەر
https://www.youtube.com/watch?v=KXM3fQyPDKE&feature=youtu.be
– میلتون فریدمن، سرمایەداری و ازادی، وەرگێر: غلامرضا رشیدی، چاپخانا: پردیس دانش، چاپا حەفتێ، تەهران، ٢٠٢١، ل١٧ و ١٨.
