گۆڤارا مەتین گۆڤارەکا ڕەوشەنبیری یا گشتی-هەیڤانەیە
بەرهەڤکرن: مه‌تين
چه‌ندين شوينوارێن گرنگ ل ده‌ڤه‌را ئامێدييێ هه‌نه، به‌لێ يێن ژ هه‌ميان پتر گرنگييا خۆ هه‌ى و بووينه جهه‌كێ گه‌شتيارى، دكه‌ڤنه د ناڤ سنورێ باژێرێ ئامێدييێ بخۆ دا، له‌وا مه ب فه‌ر ديت دويڤچوونه‌كێ ل دۆر وان شوينواران بكه‌ين، كا د چ ره‌وش دانه، چ بوو هاتييه كرن و د پاشه‌رۆژێ دا دێ چ كارێن ديتر يێن نويژه‌نكرن و سه‌خبێركرنێ ژ لايێ جهێن په‌يوه‌نديدار ڤه لێ هێنه كرن.
دەستنڤیسێن هاتینە برن بۆ پەرتووكخانەیا بەغدا یا دەستنڤیسان، هەر چنە بیت كوپیەكا وان بهێتە ڤەگەڕاندن
ل به‌راهييێ سه‌يدا هێرش كەمال ڕێكانی، وه‌كو ڤه‌كوله‌ره‌ك تايبه‌تمه‌ند د ديرۆكا ميرێن ئامێدييێ دا، ل دۆر گرنگييا ڤان جهێن شينوارى بۆ ديرۆكا ده‌ڤه‌رێ چه‌ندا گرنگه، كو بهێنه نويژە‌نكرن و سه‌خبێركرن؟ گۆت: جهێ دلئێشانێ یە، كو ئێك ژ مەزنترین و ناڤدارترین ناڤەندا زانینێ ل كوردستانێ، كو شیای ب سەدەهان شاگردان پێبگەهینیت و ببنە زانایێن بەركەفتی و چەندین بەرهەمێن ب زمانێ كوردی لێ هاتینە نڤیسین و پاراستن، ببیتە دیمەنەكێ هەڕفتی و بێ خودان!!، هەر چەندە د پرۆژەى دایە، كو قۆنسلخانەیا فه‌ڕەنسی ل بهارا ئەڤ ساڵە دەست ب نووژەنكرنا وێ بكەن، بەلێ دێ بێژین: نووژەنكرن ب تنێ كو شوينوارێ وێ نە هەڕفیت، چ ڤەژاندنێ نائێخیتە د ناڤ و خزمەتا وێ دا! چونكی ب بوورینا دەمی؛ دێ دیاردە و كاودانێن سروشتی كارتێكرنێ ل شوينواری كەنەڤە، بەلكو یا ژ هەمیان گرنگتر ئەوە ئەم پێشنیار دكەین، ئەڤەیە:
– ژ بەر كو د ژێدەرێن ڕەسەن دا ب جوانی و تێروتەسەلی ئاماژە ب تەرز و سالۆخەتێن ئاڤاهيیێ وێ هاتيیە دان، لەوا یا گرنگە، كو ل دويڤ وان ئاماژەدانان جارەكا دیتر ئەڤ مەدرەسەیە بهێتە ئاڤاكرن ڤە، د جهێ خۆ دایە ئەگەر خۆ ببیتە پەیمانگەهەكا خواندنێن زانستێن ئایینی ژی و هەمان رۆل و خواندنێن زانستێن ل سەردەمێ خۆ دا هاتینە خواندن بهێنە خواندن ڤە.
– هەر چنە بیت، ببیتە مۆزەخانەیەك یان پەرتووكخانەیەك و هەر تشتەكێ گرێدای نڤیسین و دەستنڤیس و بەڵگەنامەیێن مەدرەسە و زانايیێن وێ ڤە د ناڤ دا بهێنە پاراستن و ببنە دەرگەهەك بۆ ڤەكۆلەر و نڤیسەران.
– ئەو دەستنڤیسێن وێ ئەوێن هاتینە برن بۆ پەرتووكخانەیا بەغدا یا دەستنڤیسان، ب رێكێن فەرمی، هەر چنە بیت كوپیەكا وان بهێتە ڤەگەڕاندن و د ناڤ پەرتووكخانەیا وێ دا بهێتە پاراستن، چونكی میر سولتان حسێن وەلی بخۆ ژی پەرتووكخانەیەكا بەركەفتی بۆ مەدرەسەیێ تەرخانكربوو و چەندین بەرهەم و دەستنڤیسێن بژارە بۆ كربوونە (وەقف).
– ببیتە ناڤەندەكا زانستی و بەرهەمێن وێ بهێنە دیجیتالكرن و بەردەستكرن بۆ هەر ڤەكۆلەرەكێ پێدڤی دبیتێ.
– ئەڤ چەندە دێ بیتە دەرگەهەك بۆ نیاسینا كەلتوور و دیرۆك و شارستانیەتا رەوشەنبیرییا مە بۆ هەر سەرەدانكەر و گەشتیار و گەرۆكەكێ بیانی یێ قەستا دەڤەرێ دكەت.
نڤیسین و مێژوویێن ل سەر كێلیێن گوڕان، گەلەك جاران دبنە هێڤێنێ سەرڕاستكرنا مژارێن دیرۆكی
ل دۆر گوڕستانا ميران ل ئامێدييێ، كو ل ناڤدا كێلييێن گوڕان شكه‌ستى نه و بێ سه‌روبه‌ر بووينه، هێژايى گۆت: نڤیسین و مێژوویێن ل سەر كێلیێن گوڕان، ئێك ژ ژێدەرێن گرنگن بۆ دیرۆكێ، كو گەلەك جاران دبنە هێڤێنێ سەرڕاستكرنا مژارێن دیرۆكی، بەلێ جهێ مخابنیێ یە، كو پڕانیيا كێلیيێن ڤێ گوڕستانێ ژ ناڤچوینە و پرتكینە و نەماینە!!، یا جهێ بەخت سپیێ ئەوە، كو ڤەكۆلەر د. عيماد عەبدولسەلام و د. نەرمین عەلی محەممەد ئەمین ل ساڵا 2010ێ شیابوون خۆ ل ڤان كێلیيا بكەنە خودان و تا رادەیەكێ بشێن ئەو نڤیسین و مێژوویێن ل سەر هەین ڤەژینن و پەرتووكەكێ ب ناڤێ (شواهد المقبرة السلطانیة في العمادیة دراسة تاریخیة _ أثریة، أربیل: 2011) چاپ بكەن، به‌لێ ئەو كێلی د ناڤ گوڕستانێ دا نەماینە..!!
هه‌روه‌سا گۆت: بۆ ڤێ گوڕستانێ ژی ڤان چەند خالان پێشنیار دكەین:
– نووژەنكرنا وێ ب جوانترین شێوە و هێما و نیشانێن ناساندنا گومبەتا بهێتە دانان، چونكی د ناڤ گوڕستانێ دا دو گومبەت هەنە: یا دەستپێكی یا ڕەوشەن كچا ئیسماعیل پاشایێ ئێكێ یە ئەوا ل رەجەبا 1202 مش/نیسان 1788ز. مری، یێ دويێ یا میر سولتان حسێن وەلی یە، ئەوێ ل 24 شەعبانا 981مش/18 كانوونا ئێكێ 1573ز. مری، گەلەك جارا دەزگەهێن راگەهاندنێ و رۆژنامەڤانیێ بۆ دانەناساندنا گومبەتێن وان شاش داینە نیاسین، ئەڤە ژی ژ ئەگەرێ نەبوونا چ هێما و نڤیسینا نه ل نێزیك هەر گومبەتەكێ.
– تابلۆ ب چەند زمانان بهێنە دانان و ب كورتی گرنگترین پێزانینێن گرێدای ئەو میرێن د ناڤ گوڕستانێ دا هاتینە ڤەشارتن بهێنە دیاركرن، نەخاسمە یا میر سولتان حسێن وەلی، چونكی گوڕستان بخو ژی ب وی هاتیە نیاسین.
ئامێديیێ یا تژی شوینوارێن دیرۆكی یه، ئه‌م دشێین بكه‌ینه خاله‌ك، كو پتر باڵا گه‌شتیارا بۆ ئامێديیێ و ده‌ڤه‌رێ بكێشین
سه‌يدا كۆڤان ئيحسان، تايبه‌تمه‌ند د وارێ شينواران دا و خودانێ په‌رتووكه‌كێ ل دۆر شينوارێن ئامێدييێ، ل دۆر گرنگييا ڤان جهان بۆ گه‌شتوگوزارێ، به‌رێزى گۆت: ئه‌ڤرۆكه و به‌ری پتری ٢٠٠ ساڵان، شوینوار ئێك ژ ئه‌گه‌رێن سه‌ره‌دان و لێگه‌ڕیانا خه‌لكی بوون ل سه‌رانسه‌ری دنیایێ، ده‌ڤه‌را ئامێديیێ پتری ٢٠٠ ساڵانه، گه‌رۆك و شوینوارناس قه‌ست دكه‌نێ، دا وی میراتێ مرۆڤاهی ببینن، خۆشیێ پێ ببه‌ن و هه‌لشكاڤتنا ل سه‌ر بكه‌ن، بژلی كو ئامێديیێ یا تژی شوینوارێن دیرۆكی یه، خۆرسته‌كێ خشكۆك و باڵكێش هه‌یه، ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژی ئه‌م دشێین بكه‌ینه خاله‌ك، كو پتر باڵا گه‌شتیارا بۆ ئامێديیێ و ده‌ڤه‌رێ بكێشین. خاندنگه‌ها قوبه‌هان ئێك ژ به‌رمایێن شوینواری یێن میرگه‌ها به‌هدینانه، ب ڤێ چه‌ندێ ژی بهایێ خۆ یێ شوینواری و جڤاكی و ئایینی دیار دكه‌تن. ئه‌م دشێین بێژین، كو چه‌ڤه‌نگه‌كێ زانین و وه‌راركرنا ئامێدیيێ يه د حه‌فت چه‌رخێن بووری دا. ئه‌م نه‌شێین بێژین، كو چ كارێن سه‌خبێركرن و نویژە‌نكرنێ ل خاندنگه‌هێ نه‌هاتيیه كرن، ژ ساڵا ٢٠١٠ێ وه‌ره هنده‌ك پێنگاڤ یێن هاتینه هاڤێتن، كو جهێن وێ بهێنه پاراستن، ل ڤان دویماهيیا ژی پرۆژه‌كێ مه‌زن یێ فه‌ره‌نسیا هه‌یه، كو دێ ڤی مینۆمێنتێ دیرۆكی نویژە‌نكه‌ن و پارێزن، ژ به‌ر بهایێن ڤی ئاڤاهی یێن دیرۆكی و شوینواری و ئایینی و جڤاكی، دێ ئه‌ڤ ئاڤاهيیه ره‌وشا گه‌شت و گوزارێ به‌ر ب ئاسته‌كێ دیڤه به‌ت.
هه‌كه خه‌لك خۆ ل ڤان جها بكه‌ته خودان، ئێدی ئه‌و جهه دێ هێنه پاراستن
د درێژييا ئاخفتنا خۆ دا ناڤبرى ل دۆر گورستانا ميرا كو گوڕێ سولتان حسێن وه‌لى و ره‌وشه‌نخانێ تێدايه، گۆت: گوڕستان ب خۆ جهه‌كێ پیرۆزه، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی دڤێت حورمه‌تا وێ بهێته پاراستن، گوڕستان وه‌كی ئاڤاهی یێ د ره‌وشه‌كا باش دا، به‌لێ ئاریشه ئه‌وه، كو خه‌لك ڤی جهی ناپارێزیت، په‌ییكا من بۆ وی خه‌لكی یێ ل ره‌خودورێن شوینوارا دژین، وان جها ب پارێزن، ئه‌گه‌ر خه‌لك خۆ ل ڤان جها بكه‌ته خودان، ئێدی ئه‌و جهه دێ هێنه پاراستن، هه‌ر چ نه‌بیت چاڤێ وان لێ بیت، خه‌لكێ ئامێديیێ به‌رى ٤٠-٥٠ ساڵان داخازا ژ حكومه‌تێ كری ڤان جها ب پارێزن و نڤيسينه‌كا دایه قائیمه‌قامێ وی وه‌ختی، د سه‌رده‌مێ كوردا دا دڤیابا خه‌لكێ ئامێدیيێ ب خۆ ئه‌ڤ جهه پاراستبان. وه‌كی ئه‌زێ ئاگه‌هدار پلانه‌كا باش هه‌یه بۆ پاراستن و نویژە‌نكرنا ڤی جهی، كو جاره‌كا دی دێ هێته سه‌خبێركرن و ده‌رگه‌هێ وێ بۆ گه‌شتیارا هێته ڤه‌كرن.
ل ناڤ گوڕستانا ميرا، په‌يكه‌رێ سترانبێژ حه‌مكێ توڤى ل ناڤ دا هاتييه دانان، كو گوڕستان و په‌يكه‌رى چ په‌يوه‌ندى پێكڤه هه‌يه، به‌رێزى گۆت: پێ نه‌ڤێت ئه‌و په‌یكه‌ره د ناڤ گوڕستانێ دا جهێ پێكه‌نینێ یه، گه‌له‌ك جارا ئه‌م ل گه‌ل خه‌لكێ بیانی هاتينه وێ گوڕستانێ و مه شه‌رم كريیه بێژینێ، كو ئه‌ڤه په‌یكه‌رێ ده‌نگبێژه‌كی یه د ناڤ ڤی جهی دا، په‌یكه‌ر دڤێت ل جهه‌كێ دی با، ب چ ره‌نگه‌كی بۆ وی جهی یێ گونجای نینه و دڤێت بهێته ڕاكرن.
گوڕستانا میرا، مزگەفتا مەزن، منارە و مه‌دره‌سا قوبەهان و جهێن دى، دێ هێنه نويژه‌نكرن
د. بێكه‌س بريفكانى، رێڤه‌به‌رێ شوينواران ل پارێزگه‌ها دهۆكێ، وه‌كو تايبه‌تمه‌نده‌ك و خه‌مخورێ لێگه‌ڕيان و هه‌لشكافتنا شوينواران، سەبارەت جهێن شوینواری ب گشتی و یێن دەڤەرا ئامێدیێ ب تایبەتی، هەر ل کەڤن دا و هەتا ڤان ساڵێن دووماهیکێ ب هیچ رەنگەکی چ کار ل سەر نەهاتیيە کرن. ئەڤەژی بوویە ئەگەر، کو زێدەتر کارتێکرن ل سەر هەبن، دیسان زێدەگاڤی ل سەر هاتینە کرن وەکی دەرگەهێ زێبار، کو نوکە نەهێلایە و ئیچ قەلا و دەوروبەرێن ئامێدیێ و کەنیسا کلدانییا و دەرگەهێ میرگەهێ و گەلەک جهێن دی.. مه وه‌كو رێڤه‌به‌رييا شوينواران، کار ل سەر ئامێدیێ کریيە و بەرهەم تا رادەیەکی هەبوویە، بۆ نموونە دەرگەهێ بەهدینان هاتە نوژەنکرن. بەری چەندەکێ مە ب فەرمی راگەهاند، کو (گوڕستانا میرا و مزگەفتا مەزن و منارەيێ، مه‌دره‌سا قوبەهان، کورا سیریجێ و گوڕێ پیر حەزان)، هەمی دێ ئێنە نوژەنکرن. ئەڤە ساڵەکە ئەم کار ل سەر دکەین وەک پلان و ڤه‌كولين نە یا ب ساناهییە، دو کۆمپانی ل گەل دو رێکخراوان، ل گەل دەزگەهەکی ب سەرپەرشتيیا مە، ئەم یێ کار ل سەر دکەین و ئێک ملیۆن و ٦٥٠ هزار یورو بۆ هاتینە تەرخانکرن. ل مەها سێ یا ئەڤ ساڵە دێ دەست پێکەین و دروستکرنا رێکەکا گەشتیاری یا کەلەپووری ل گەل دەزگەهەکێ دی، پلانێن گەلەک باش هه‌نە ژ بلی چەند کارێن دی.
ساڵا 2011ێ ئه‌ڤ جهێن شوينوارى
د ناڤ لیستا دەمکی یا میراتێن جیهانێ (یونسکۆ) دا هاتنه تۆمارکرن
ل دۆر گرنگييا جهێن شوينوارى ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ، ناڤبرى گۆت: دەڤەرا ئامێديیێ ئێک ل دەڤەرێن دەولەمەندە ب جهێن شوینواری، کو گەلەک ل وان جهان وەک مۆنۆمێنتان دهێنە هژمارتن ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ، سەرەڕای تۆبۆگرافيیا جهی، کو دیمەنەکێ باڵکێش ب خۆڤە گرتیيە، ل ده‌ستپێكا هەبوونا ڤان جهێن شوینواری هه‌تا ئەڤرۆ، وەکو پێدڤی خزمەت و پاراستنا ڤان جهان نەهاتيیە کرن، دیسان کەش و هەوایێ دژوار یێ دەڤەرا ئامێدیێ؛ ئەگەرەکێ سەره‌کی بوویە بۆ ژ ناڤچوونا بەشێن زۆر ژ ڤان جهێن شوینواری. جهێن شوینواری ب تایبەتی ئاڤاهی هەردەم پێدڤی ب نویژەنکرنێ و سەخبێرکرنێ نە ژ بەر کو سروشت هەمی دەمان کارتێکرنێ ل سەر ڤان جهان دکەت، هندەک ل ڤان جهان ل ساڵێن دەربازبوويی هاتینە نوژەنکرن، به‌لێ پشتی نوژەنکرنێ نەهاتینە سەخبێرکرن و تمامکرن، ئەڤەژی بۆ چەند ئەگەران دزڤڕیت هندەک گرێداینە ب لایەنێ ئابووری، هندەک ژی گرێداینە ب هۆشیارییا خەلکی. بۆ نموونە ل ساڵێن دەربازبوويی به‌شه‌ک ژ خاندنگەها قوبەهان هاتە نوژەنکرن، به‌لێ ژ بەر قوتیانا بودجا بۆ هاتيیە تەرخانکرن کار ب دووماهیک نەهات، بۆ ئەگەرێ وێ چەندێ، کو بەشێن زۆر یێن خاندنگەها قوبەهان ژ ناڤ بچن. دیسان هەمان ئەگەر گوڕستانا میران، هەروەسا گەلەک ژ جهێن شوینواری ب ئەگەرێ نە هۆشیاريیا خەلکی ژناڤچووینە، مینا دەرگەهێ میرگەها بەهدینان و دەرگەهێ زێبار و حوجرکێن ئامێدیيێ و ئیچ قەلا و گەلەک جهێن دی. جوانيیا سروشتێ دەڤەرا ئامێديیێ و هەبوونا شوینوارێن گرنگ، یێن کو دەربڕینێ ژ پێکڤە ژیانێ دکەن و هەبوونا شوینوارێن گرێدايی ب ئایينێن جیاواز، بۆ ئەگەر کو ل ساڵا ٢٠١١ێ بهێتە تۆمارکرن د ناڤ لیستا دەمکی دا یا میراتێن جیهانێ (یونسکۆ).
ل رێکخراوا یونسکۆ، کار ل سەر پاراستنا شوینوارێن ڤێ دەڤەرێ دهێتە کرن
بۆچی (ده‌مكى) هاتينه تۆماركرن، به‌رێزى ئاماژە دايێ كو: ژبەر تێکدانا ژمارەکا زۆر یا خانیێن کەلەپووری و تێکدانا تۆبۆگرافيیا جهی، شانسێ ڤێ تۆمارکرنێ کەفتیيە مەترسیێدا، دڤێت ٥٠ ساڵان کار بۆ بهێتە کرن. ل دویڤ زانیارێن گەهشتینە مە ل رێکخراوا یونسکۆ، د نوکە دا کار ل سەر پاراستنا شوینوارێن ڤێ دەڤەرێ دهێتە کرن، به‌لێ ژ بەر کو ئەڤ جهە گەلەک بریندار بووینە و کارتێکرنێن زۆر ل سەر هاتینەکرن، ئەرکێ پاراستنا وان گەله‌ک ب زەحمەت کەفتیيە، ژ بەر ڤێ چەندێ هەر پلانەکا بهێتە دانان پێدڤی ب چه‌ندين ساڵێن ڤه‌كولينێ نە، دیسان کەرستێن بەرێ یێن هاتینە ب کار ئینان، د نوکە ب زەحمەت دەست دکەڤن و بهایێ وان یێ گرانە، به‌لێ سەرەڕای ڤێ چەندێ رێڤەبەرییا مە هەمی بزاڤ کرینە بۆ پاراستنا ڤان جهان. ب خۆشحالیڤە هه‌تا رادەیەکی ئەم شیاینە رێکخراوێن بیانی هان بدەین بۆ کارکرنێ، به‌لێ ئاستەنگێن نە ئاراميیا دەڤەرا ئامێديیێ ب ساناهی هەمی رێکخراو کار ناکەن .د نوکە دا دەرگەهێ بەهدینان هاتيیە نوژەنکرن ب پشتەڤانيیا قونسۆلخانا ئەمریکا و ب هەماهەنگی ل گەل زانکۆیا کۆلۆمبیا؛ شیاین ڤی دەرگەهی نویژەن بکەین. دیسان چەند ساڵن ل سەر پلانا نویژەنکرنا (6) شەش جهێن دی دکەین، ب خۆشحالیڤە قۆنسلخانەیا فەرەنسا هاريکار بوویە و بوويه ئەگەرێ سەرەکی کو (رێکخراوا ئەلیف) هان بدەت بۆ پاراستنا ڤی جهی و ژ لایێ وانڤە بودجەیەک هاتیيە تەرخانکرن بۆ نویژەنکرنا خاندنگەها قوبەهان، گوڕستانا میران، گوڕێ پیر حەزان، کۆڕا سیریجێ، کەنیسا کلدانیيان، مزگەفتا مەزن و منارا وێ، ڤەکولین ب دووماهیک هاتیيە ئەگەر چ رێگری نەبن؛ دێ ل مەها (٤) یا ئەڤ ساڵە ب سەرپەرشتیا رێڤەبەرییا مە ل گەل (رێکخراوا ئێسپێرتس فرانس) دەست ب نویژەنکرنا وێ هێتە کرن، هەر دیسان دروستکرنا رێکەکا کەلەپووری بۆ گەهشتنێ بۆ جهێ ڤان جهێن شوینواران.
شوینوارێن دەڤەرا ئامێدیيێ پێدڤی ب خزمەتا زێدەترن ژ بەر گرنگيیا جهێن شوینواری. دیسان پێدڤی ب هەلکولانێن شوینواری یە بۆ دیارکرنا گەلەک نهێنیێن مێژوویا ڤێ دەڤەرێ، ئەڤەژی پێدڤی ب بودجەیێن تایبەتە و پشتەڤانيیا زێدەتر یا رێکخراوان و خەلکێ و حکومەتێ یە.
چەند پێزانینەک ل دۆر شینوارێن میرگەها بەهدینان
مەدرەسەیا قوبەهان
قوبەهان وەك ئێك ژ ناڤدارترین ناڤەندێن زانستی و رەوشەنبیری د دیرۆكا كوردستانێ دا، كو شیای بۆ ماوەیێ پتر ژ 400 ساڵان (ل سەدێ 16_1961ز.) هژمارەكا زۆر ژ شاگرد و فەقەیان پێبگەهینیت و ببنە زانایێن بەركەفتی و ل دەڤەرێن جودا جودا ببنە سەیدایێن مەدرەسەیێن ئایینی، ل دەستپێكێ ناڤێ وێ ب مەدرەسەیا (سولتانیە) و (حسێنییە) د ناڤ چەندین دەستنڤیسان دا هاتیيە، ئەڤە ژی ژبەر ئاڤاكەر یان نويژەنكه‌رێ وێ میر (سولتان حسێن وەلی) هاتيیە، دەربارەی ناڤێ قوبەهان ژی، ناڤێ وی گوندی یە یێ مەدرەسە لێ هاتیيە ئاڤاكرن (ل باكۆرێ رۆژئاڤا كەلا ئامێدیێ)، هەروەك د ئێك ژ كەڤنترین دەستنڤیسێن مەدرەسەیێ دا هاتی، كو مێژوویا وێ ڤەدگەریت بۆ ساڵا 1542ز. تێدا هاتیيە، كو ل مەدرەسەیا سولتانیە ل گوندێ قوبەهان هاتیيە نڤیسین، ل ساڵا 1952ێ وەك جهەكێ شوينواری هاتیيە قەیدكرن و د رۆژنامەیا (الوقایع العراقیة، هـ/3199، رۆژا 22/12/1952)ێ دا هاتیيە بەلاڤكرن .
گوڕستانا (سولتانیە/میران):
ژ ناڤدارترین گوڕستانێن دەڤەرا بەهدینانە، كو د ناڤ ناڤەندا كەلا ئامێديیێ دایە (ژ لایێ باشوورێ رۆژهەلاتی ڤە)، ژ بەر كو ئەڤ گوڕستانە یا تایبەت و تەرخانكريیە بۆ گوڕێن میر و میرزادە و مالباتا میرێن بەهدینان (ئامێدیيێ)، لەوما ب گوڕستانا میران هاتیيە بناڤكرن، (سولتانیە) ژی ژ ناڤێ ناڤدارترین میرێ بەهدینان (سولتان حسێن وەلی 1533_ 1573)ێ هاتیيە، كو گومبەتا وی د ناڤ گوڕستانێ دایە، مێژوویا وێ ڤەدگەڕیت بۆ سەدێ (15ز.)، ئەڤە ژی ل دویڤ دیتنا ئێك ژ كەڤنترین كێليیێن د ناڤ گوڕستانێ دا هاتيیە دیتن یا میر سەیفەددین (باپیرێ سولتان حسێن وەلی)، كوڕێ محەممەد كوڕێ زەینەددینە، كو ل سەدێ (15ز.) ژیایە، ل ساڵا 1952ێ وەك جهەكێ شوينواری هاتيیە قەیدكرن و بەلاڤكرن.
