ئاسایشا هەرێما کوردستانا عیراقێ … نهێنییێن سەرکەڤتنێ

عەبدولا جەعفەر کۆڤلی

وەرگێڕان: مه‌تین

هەر کارەک و پیشەیەکی ستوون و نهێنییێن سەرکەڤتن و ئەگەرێن داکەڤتنێ ژی هەنە، ئەڤە سروشتی ژیانێ یە و ئەڤ نهێنى و ئەگەرە ب ئاوایەکێ بەردەوام دهێنە گوهاڕتن، ئەوا ل رۆژێن بۆری ب کێر دهات، مەرج نینە ب کێر دەما نها بهێت و گرتییا ب کێرهاتنا وێ بۆ پاشەرۆژێ ژی ببیت، ئەڤە ل سەر هەموو ئالییێن ژیانێ دچەسپیت، مرۆڤێ هشمەند و تێگەهشتی و سازییا ب کێرهاتی ئەوە، یا ڤەگەڕیت و بەردەوام  هەلسەنگاندنا سیاسەتێن خوە بکەت، ژ پێخەمەت بهێزکرنا خالێن خوە یێن هێزێ و چارەسەرکرنا جهێن لاواز بکەت و وان بکەتە بنگەهەک و پێگەهێ بەر ب باشترڤه‌ چوونێ.

کارێ ئاسایشێ ژ ئەڤی بنەمایی یێ دویر نینە، بەلێ ئەو ژ هەمی کەرتێن دی پێدڤیترە، چونکو ئەو بێ جوداهی گرێدایی ژیانا خەلکییە و ب بەردەوامی کەسەک نکاریت دەستان ژێ بەردەت یان بکاریت بێ ئاسایش بژیت، ژ ئالییەک دی ڤە، ئەو کارەک ب وەستیان و سەختە و ئەوێ کەدەک مەزن و پسپۆرییەک باش و وەفادارییەک بێ وێنە و حەزکرن و ملکەچی و پسپۆرییەک باش د ئەنجامدانێ دا دڤێت.

هەرێما کوردستانا عیراقێ د ڤێ دەڤەرێ دا سەربۆڕەکا دیموکراسی یا بێ وێنەیە و قووناغێن ب زەحمەت دەربازکرینە، بەلێ ئەوێ ب پاکی دیارکرییە، کو نموونەک زەلال پێشکێش بکەت، کو گەلێ کوردستانێ چەسپاندییە، ئەوی شیانێن بنیاتی یێن دەستههڵاتدارییێ د ناڤ قەیران و هەڤڕکیان دا هەنە، سازییا وێ یا ئاسایشی دکاریت پاراستنا ئارامی یێ بکەت و تەناهییا ئەڤێ هەرێمێ د ناڤ دەڤەره‌کا نێزیکە ئارامی تێدا پەیدا نەبیت، دەڤەرەکا ئاریایی و تێر ململانێ و هەڤڕکی دا ب پارێزیت.

پاراستنا ئاسایش و ئارامییا هەرێمێ د ناڤ کاودانەک سەخت و هەڤڕکی یێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا؛ نە کارەکی ب ساناهییە یان پێدان و خەلاتەکە ژ ئالییه‌کێ دیارکری ڤە هاتییە بەخشین، بەلێ ئەو کەدەک مەزنە و پلانێن کارەک دیار و ئەنجامدانەک تەڤاڤە، مینا کو ل سەر وان پێدڤی بوو. دبیت هندەک پرسیارا نهێنییا ڤێ سەرکەڤتنێ بکەن و مافێ وانە بپرسن: نهێنی د ئەجامدانا ڤێ ئارمانجا گران دا چییە؟

چونکو پاراستنا تەناهییا دەڤەرێ یان دەولەتێ، ژ هەمی رەنگێن گەفێ دویرە و ژێدەرێن دژواری و ترسێ؛ نە بنبڕه‌، بەلێ هەرێما کوردستانێ، ژ بلی چەند میلەکێن دیارکری، ژ دەڤەرێن هەبوونا رێکخستنا داعشا تیرۆرست و گرۆپێن ژ دەرڤەی یاسایێ نە یا دویر بوویە، ئەو دەڤەرەکا مشتی هەڤدژی یێن باوەرى و هەڤڕکی یێن کەڤنارێن نوییە، ئەڤە یا پێدڤی ڤەکۆلینی و ل سەر راوەستیانێ یە، داکو گرنگترین ئەگەرێن ڤەشارتی یێن ل پشت ڤی بابەتی بزانین. د شییان دایە ئەم ب گرنگترین ئەگەرێن دروست ده‌ست نیشان بکەین، ئەو، ب باوەرییا مە یا هنده‌ک و ب رێکا خواندنا مە بۆ رویدانان یا سەرەکییە:

1- هەڤکارییا وەڵاتییێن هەرێمێ د گەل دەزگەهێن وێ یێن ئاسایشێ، وەڵاتی و کارمەندێ ئاسایشێ یێ ئێکەمینە و ئەو د پڕانییا دەولەتان دا بنەمایێ کارپێکەرە و ل دویڤ چەندییا هەستپێکرنا وەڵاتی یێ هەر دەولەتەکێ یان کیانەکێ سیاسییە ب بەرپرسیاری یێ بەرامبەری پاراستنا ئاسایشا وی، دێ تەناهی یا پاراستی بیت، بێی ل پلەیا رەوشەنبیری و ئابۆری و جۆرێ سیستەمێ وی یێ سیاسی بهێتە تەماشەکرن. گەلێ کوردستانێ هێرش و وێرانی و کۆچبەری و قڕکرنێن بێ هژمار دیتنە، تاما تالییا ستەمکاری و تەپەسەرکرنێ کرییە و کریارێن ئەنفال و قڕکرنا ب کۆم و کۆچبەرییا ملیۆنی دیتییە، ئەو کرییە مللەتەک خۆراگر و ب هێز و پتر ژ یێن دی تێهنی یێ ئازادی یێ کرییە، چەوا پشکەک ژ خەونا خوە ب ئاڤاکرنا هەرێما دیموکراسی، پشتی سەرهلدانا گەلی یا ساڵا ١٩٩١ێ ب دەستڤە ئینایی، هەستا ب بەرپرسیاری یێ پێدڤی ب پاراستنا ئەوا ب دەستڤەئینایە و پاراستنا وێ وەک بیبیکا چاڤان، ب ساخلەمی و دویر ژ هەر زیانەکێ ل نک پەیدا بوویە. هەر تاکەک ژ هەرێمێ ب جوداهییا جوین و ژی و نفش و ئاراسته‌یێن وان یێن حزبی و رەنگێن وان، پشکەک ژ سازییا ئاسایشێنە و هەر پێزانینەک ب دەستڤە دئینن و هەر مەترسییەکا هەست پێ دکەن، وەک ئەرکەکی نیشتمانی و مرۆڤینی و رەوشتی و دینی پێکدده‌ن، داکو دەلیڤە بۆ وان خۆش بیت پێرابوونێن پێدڤی ژ بۆ رێگری و پاشڤەبرنا وێ بکەن، داکو نەهێلن زیان ب ژیانا وەڵاتی و سامانێن وان بگەهیت.

گەلێ کوردستانێ، پشتەڤانێ سەرەکی و ستوینا ب هێز و سامانێ ب دویماهی نەهاتێ سازی یێن ئاسایشا هەرێمێ یێ بەردەوامە، ژ بەر باوەرییا مللەتی، کو ئەڤ سازییە، ژ بۆ خزمەتا وان هاتینە چێکرن و ئەوێن تێدا کار دکەن، پشکەک ژ وانن و ژ هەمان مالبچویکی هاتینە و نە مینا یێن بەرێنە، هاتینە دا وان تەپەسەر و کێمبەها بکەن.

– 2 ئاوایەک هەژی یێ د بهاڤێ هەڤکاری و هەڤگونجانا هەڤپشکا د ناڤبەرا هەمی سازی یێن تایبەتمەند ب پارستنا ئارامیێ بکەن، جوداهییا سازی یێن ئاسایشی و تایبەتمەندییا هەر ئێک ژ وان ب پاراستنا ئالییەک دیار ژ ژیانا وەڵاتی و سامانێن وان، ب چو رەنگەکی ژ رەنگان وێ ڕامانێ نادەت، کو لاوازی و جوداهییە، وەکی د ئارمانجێن خوە دا ئێکن و پلانێن خوە یێن نها و داهاتی داناینە و ب هەڤکاری و هەڤگونجان ب هەڤڕا ئەنجام دده‌ن، هەبوونا پتر ژ سازییەکا ئاسایشی د ناڤ دەولەتێ دا، دیاردەکا ساخلەمە و گرۆڤێ هشیارییا سەرۆکاتی و حکمەتا وێ دەولەتێ و شیانا وێ یە، ل سەر پارڤەکرنا ئەرکان بۆ ب سانەهیکرن و دیارکرنا بەرپرسیارانه‌یا ل دەما کاودانێ ئاسایشی ئالۆز دبیت.

هەڤکارییا سازییێن ئاسایشێ ل هەرێمێ و هەڤگونجانا خەبات و کارێن وان، ب گۆرەی یاسا و رێسایێن دەرکەڤتی، نهێنییەک ژ نهێنییێن سەرکەڤتنا ڤی ئەرکێ ب زەحمەتە، ئانکو رۆلێ وان و تایبەتمەندی یێن وان یێن تەڤاڤکەر، وان دکەت دیوارەک ب هێز ل بەرامبەر هەر جۆرەکی گەف و مەترسییێ، دەلیڤە ڤەبوونا ل بەر گونەهبار و مەترسییا ب ژیانا خەلکی ، ئەگەر کو بنبڕ نەکەن، بەرتەنگ دکەن. رێکخستنا سازییا ئاسایشێ ل هەرێمێ، ل بن سیهوانا جڤاتا ئاسایشا هەرێما کوردستانێ، ژ پێخەمەت ئێککرنا ئارمانجا وان و رێکخستنا کارێ وان، ب گۆرەی یاسا یێن کارپێکەر پێنگاڤەکا گرنگ بوو، ئەو د کارێ خوە دا هەڤکاری یێ د گەل وەزارەتا ناڤخوە دکەن، داکو گونەهکارییان نەهێلن و پاراستنا پێدڤی ژ بۆ وه‌ڵاتییان پەیدا بکەن و مافێن وان ل بەرامبەری سەرپێچی یێن بەرهنگاری وان دبن؛ بپارێزن.

– 3 وەفادارییا کارمەندێن د ناڤ سازی یێن ئاسایشا هەرێمێ دا، وەفاداری د هەر کارەکی دا و ل هەر جهەکی بیت، بنیاتێ سەرکەڤتنێ یە. سەربۆڕێن پێشتر یێن ئەفسەر و کارمەندان، رادەیێ باوەری و وەفادارییا وان بۆ کارێ ئاسایشێ چەسپاندییە، هەر ئەڤەیە ئەو پالداین و وان پال ددەت، بەردەوام د کاری دا بن، چونکو باوەرییا کارمەندان ب رەواییا دۆزا وان و تێکدانا مافێن وانێن یاسایی و مرۆڤی پالدەرێ وان بوویە و وان باشترین نموونە د فیداکاری و ئەنجامدانا ئەرکان دا پێشکێشکرییە و پشکدارییا برایێن خوە یێن پێشمەرگە د بەرەڤانیکرنا ژ هەرێمێ دا کرینە و ب دەهان شەهید پێشکێشکرینە، ئەوێن زێدەباری ئەرکێ وان یێ سەرەکە، پاراستنا ناڤخوەیا هەرێمێ، خوینا وان یا پاک د ئاخا وەڵاتی دا هەلبوویە.

-4 مفا وه‌رگرتن ژ پێشکەڤتنا زانستی و تەکنیکی (ته‌كنۆلۆژى)، سازیێن ئاسایشێ ل هەرێمێ کارینە ب کاروانێ پێشکەفتنا جیهان د هەمی بواران دا ب خوەڤە دبینیت را بگەهن، مفا ژ کۆمپیۆتەر و ئەنترنێت و تەکنیکێن پێشکەڤتی وەردگرن و وان بێخنە د خزمەتا کارێ خوە دا، ل چاخێ کۆمکرنا پێزانین و چاڤدێرییا ئارمانجان دکەن، ئەوێن دەستنیشان دکەن، کو ل سەر ئارامی و تەناهییا هەرێمێ مەترسییێ پەیدا دکەن. شیانێن ڤان سازییان ل سەر ب کارهینانا تەکنۆلۆجییا نوی د ئەرکێن ب وان هاتینە سپارتن دا و راهینا کادرێن تایبەتمەند ل سەر چەوانییا سەرەدەریکرنێ د گەل دا، بەلگەیێ زانیاریێن وانە ل سەر جیهانا دەرڤە و هەستپێکرنا وان ب بەرپرسیاری یێ بەرامبەری ئاسایشا دەڤەرێ و جیهانێ و حەزکرنا وان یا دژوار ب پێگەهشتنا پێشکەتنێ و ئاڤاکرنا کارمەندان تێدا، ل سەر باشترین تەکنیکانە، چونکو یا دیارە ڤان تەکنیکان کارتێکرنەک مەزن و رۆلەک گرنگ د ڕاگرتنا ئاسایشێ دا هەیە، مەرەم پێ نە پاشگوهئێخستنا فاکتەرێ مرۆڤی یە، بەلێ د کریارێ دا ئەو فاکتەرێ سەرەکی یە، تەکنولۆژییا بۆ ب دەستڤەئینانا ئارمانجێن چاڤەرێکری فاکتەرێ هاریکارە.

5- کار د ناڤ چارچووڤێ یاسایی دا، سازیێن ئاسایشێ د هەرێمێ دا، د ناڤ سنۆرێ د یاسایێن ژ پەرلەمانێ کوردستانێ دەرکەتین دا بۆ هاتییە دیارکرن، چ ئەوێن د بن گوڕبەدا جڤاتا ئاسایشا هەرێما کوردستانێ دا یان ئەوێن د ناڤ پێکهاتێن وەزارەتا ناڤخوە یا حکومه‌تا هەرێما کوردستانێ دا، کو ئەرک و تایبەتمەندیێن هەر سازییەکێ و ماف و ئەرکێن کارمەندان د ناڤ دانە، ئەڤ یاسا و رێسایە دهێنە راستڤەکرن، دا د گەل کاودانێ سەردەمی ب گونجن و د گەل پێشکەتنێ ب رێڤە بچن و ب کارن رویدان و گوهارتنان ب رەنگەک باش پەیدا بوی ب خوینن.

-6 هەڤگونجان و هەڤکارییا ئاسایشێ ل گەل سازی یێن ئاسایشا ئیتیحادی ل عیراقا فیدرال و دەولەتێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا، ب گۆرەی یاسا و پیڤەر و پەیمانێن نێڤدەولەتی یێن گرێدای پاراستنا ئاسایشێ یە، ژ هەڤگوهارتنا پێزانین و پسپۆرییان و رادەستکرنا گونەهبارێن داخوازکرییە، ژ بەر کو شیانێن سازی یێن ئاسایشێ ل سەر ڤەکرنا دەرگەهێن پەیوەندی یێ ل گەل سازی یێن ئاسایشێن دی، هەتا رادەکی زۆر پشتەڤانییا پەیداکرنا پارستنا پێدڤی بۆ گەلێ کورستانێ کرن و وەک بەلگە ل سەر حەز و بەرهەڤییا وێ ژ پێخەمەت ئاسایش و ئاشتییا نێڤدەولەتی و بەرهنگاریکرنا تیرۆرێ و ڤارێبوویان و دژواری و هەمی ژێدەرێن گەفێ و مەترسی یێن ئاراستەی وان دبن، ئاماژەپێکرنەکا ئاشکرایە ب رۆلێ کاریگەرێ سازییا ئاسایشا هەرێمێ و پشکداری و پشتەڤانییا وێ د دویرکرنا مەترسییان دا دگێریت.

ئەڤ نهێنێن هە د گەل هەبوونا ئەگەرێن دن، مینا سەرکرداتییا هشیار و ئستراتیجییا ئاسایشی ب بنیات دهێنە هژمارتن، دا کو هەرێما مە ئارام بمینیت و ژ هەمی رەنگێن دژواری و تیرۆرێ یا دویر بیت.

Check Also

دابونەریت و سۆشیال میدیا و بەرئێكەفتنا ھێزان

عەبدولرەحمان بامەرنی ئەز دێ نڤیسینا خوە ب دو پرسان دەستپێكەم، ئەو ژی: ـ ئایا سۆشیال …